Celem projektowanej regulacji jest ograniczenie zjawiska nieefektywności wykorzystywania zasobów mieszkaniowych oraz ułatwienie dostępu do mieszkań dla rodzin oraz osób o niższych dochodach. Wprowadzane rozwiązania mają prowadzić do ograniczenia nierówności w dostępie do mieszkań oraz stanowić motywację do lepszego wykorzystywania istniejących zasobów mieszkaniowych. Pośrednim efektem zmian będzie także ograniczenie działań spekulacyjnych na rynku nieruchomości.
Przede wszystkim przedmiotem projektu jest zmiana podstawy opodatkowania mieszkalnych z ich powierzchni użytkowej na wartość. W tym celu wyodrębnione zostaną dwa nowe przedmioty opodatkowania – budynki mieszkalne jednorodzinne oraz lokale mieszkalne. Podstawą ich opodatkowania będzie alternatywnie:
• iloczyn m kw. ich powierzchni użytkowej oraz średniej ceny transakcyjnej m kw. powierzchni użytkowej lokali mieszkalnych albo domów jednorodzinnych na terenie gminy, w której znajduje się przedmiot opodatkowania, podanej na dzień 30 września roku poprzedzającego rok podatkowy, na który ustalana jest wysokość podatku, w Portalu Danych o Obrocie Mieszkaniami (rozwiązanie to będzie mogło zacząć funkcjonować po wejściu w życie przepisów dot. Portalu DOM 2 czerwca 2027 r.) albo
• iloczyn m kw. powierzchni użytkowej oraz wskaźnika przeliczeniowego kosztu odtworzenia 1 m kw. powierzchni użytkowej budynków mieszkalnych określanego przez wojewodę na podstawie art. 2 pkt 12 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
Wymiar podatku w odniesieniu do konkretnego budynku lub lokalu mieszkalnego zależeć będzie od ich liczby u danego podatnika. W roku 2027 w przypadku, kiedy podatnik będzie posiadał jeden lub dwa przedmioty opodatkowania, stawka podatku wyniesie 0,02%.
Natomiast stawka dla trzeciego i kolejnych budynków jednorodzinnych i lokali mieszkalnych tego samego podatnika wyniesie 0,5% w pierwszym roku. Taki podatek, w ocenie projektodawców, ograniczy „kumulowanie” substancji mieszkaniowej w celach innych niż zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych właścicieli.
Dodatkowo w przepisie przejściowym wprowadzono mechanizm ograniczający wysokość podatku w pierwszych latach obowiązywania ustawy, polegający na ustaleniu maksymalnej kwoty podatku na poziomie odpowiadającym maksymalnej wysokości podatku, jaka wynikałaby z zastosowania przepisów dotychczasowego systemu opodatkowania.
Biorąc pod uwagę, że zaproponowany sposób ustalania wartości nieruchomości opiera się na sztywnych, ustalanych dla całego województwa lub miasta wojewódzkiego wskaźnikach odtworzeniowych, nieuwzględniających zwiększenia lub zmniejszenia wartości ze względu na realną wartość konkretnej nieruchomości, projekt przewiduje, że rada gminy będzie mogła w drodze uchwały zmniejszyć lub zwiększyć podstawę opodatkowania budynków mieszkalnych jednorodzinnych lub lokali mieszkalnych na terenie gminy lub jej części. Będzie się to odbywało poprzez ustalenie współczynników korygujących w zakresie od 0,2 do 2 podstawy opodatkowania ze względu na rok budowy, lokalizację, powierzchnię działki, powierzchnię budynku lub inną cechę wpływającą na zmniejszenie lub zwiększenie wartości przedmiotu opodatkowania. Uchwała będzie także narzędziem do dostosowania stawek podatku od nieruchomości do lokalnych uwarunkowań, w których obecnie niektóre gminy stosują stawki znacznie niższe niż górne określone w corocznym obwieszczeniu Ministra Finansów.
Jeżeli chodzi o Pgik, projekt zakłada dodanie zapisu, zgodnie z którym zintegrowany system informacji o nieruchomościach (ZSIN)będzieudostępniany gminom w celu uzyskania informacji niezbędnych do ustalenia stawki wymiaru podatku od budynków mieszkalnych jednorodzinnych lub lokali mieszkalnych. To z kolei niesie za sobą konieczność wydania nowego rozporządzenia ws. ZSIN.
Projektodawcy proponują, aby nowelizacja weszła w życie z dniem 1 stycznia 2027 r.
