W konkursie OPUS o finansowanie mogą ubiegać się naukowcy, niezależnie od stopnia lub tytułu naukowego, doświadczenia i wieku. Granty można przeznaczyć na realizację projektów krajowych lub we współpracy międzynarodowej. W tym roku do Narodowego Centrum Nauki wpłynęła rekordowa liczba wniosków – łącznie 2359 projektów o wartości przekraczającej 4 mld zł. Wśród nich znalazło się 267 wniosków złożonych w ścieżce LAP/Weave, obejmujących międzynarodową współpracę badawczą. Pierwsza część wyników konkursu została ogłoszona w czerwcu. Wówczas finansowanie otrzymało 279 projektów OPUS. W lipcu do grona laureatów dołączyło 26 projektów OPUS LAP/Weave, które na badania otrzymają łącznie ponad 42 mln złotych.
Wśród nagrodzonych znalazły się projekty naukowców z IGiG UPWr:
• Projekt „Rekonstrukcja 4D rozkładu pary wodnej w troposferze poprzez połączenie obserwacji z odbiorników GNSS i komercyjnych łączy mikrofalowych (CML-TROTOMO)”, którym kieruje prof. Jan Kapłon, będzie realizowany we współpracy z Uniwersytetem Wrocławskim oraz partnerem zagranicznym – Czech Technical University w Pradze. Celem badań jest opracowanie nowej metody monitorowania rozkładu pary wodnej w atmosferze, która może przyczynić się do poprawy jakości prognoz pogody oraz lepszego przewidywania zjawisk ekstremalnych.
Para wodna jest jednym z najważniejszych składników atmosfery – odgrywa kluczową rolę w obiegu wody, kształtowaniu bilansu energetycznego Ziemi i powstawaniu opadów. Jednocześnie jej dokładny pomiar, szczególnie w dolnych warstwach atmosfery, pozostaje wyzwaniem, ponieważ sieci naziemnych stacji meteorologicznych są zbyt rzadkie, a satelity nie są w stanie obserwować pary wodnej w pobliżu powierzchni Ziemi z odpowiednią dokładnością.
Projekt zakłada połączenie danych z odbiorników GNSS oraz komercyjnych łączy mikrofalowych wykorzystywanych w telekomunikacji. Odpowiednia analiza sygnałów pozwoli określić ilość pary wodnej w atmosferze, a zestawienie informacji pochodzących z obu źródeł umożliwi stworzenie znacznie dokładniejszego, czterowymiarowego obrazu jej rozkładu, który będzie uwzględniał zarówno przestrzeń, jak i zmiany zachodzące w czasie.
– Połączenie zintegrowanych pionowo i ukośnie obserwacji GNSS z danymi z komercyjnych łączy mikrofalowych umożliwi lepsze przewidywanie procesu konwekcyjnego i może poprawić zdolność do prognozowania silnych opadów z odpowiednim wyprzedzeniem. Jest to szczególnie ważne w obliczu postępujących zmian klimatycznych i związanego z nimi wzrostu częstości oraz intensywności ekstremalnych zdarzeń opadowych – podkreśla prof. Jan Kapłon.
Nowe rozwiązanie zostanie przetestowane z wykorzystaniem danych z obszaru Pragi w Republice Czeskiej. Wyniki projektu mogą mieć kluczowe znaczenie dla meteorologii, zarządzania kryzysowego oraz ochrony ludności.
Na realizację badań zespół otrzymał finansowanie w wysokości 1 886 050 zł.
• Projekt „Przeprowadzki w mieście, życie w mieście: dostosowanie mobilności, ekspozycja społeczna i integracja po zmianie miejsca zamieszkania” realizowany przez dr. Kamila Smolaka we współpracy z Central European University w Wiedniu. Jego celem jest analiza wpływu zmiany miejsca zamieszkania na codzienne zachowania mieszkańców miast. Badania pozwolą lepiej zrozumieć, jak ludzie przystosowują się do nowego otoczenia oraz w jaki sposób planowanie przestrzenne i transport mogą wspierać bardziej dostępne i zintegrowane miasta.
Choć decyzje o wyborze drogi podczas codziennych podróży wydają się indywidualne, w rzeczywistości są kształtowane zarówno przez nasze przyzwyczajenia, jak i przez układ miasta, dostępność transportu publicznego czy lokalną infrastrukturę. Przeprowadzka jest wyjątkowym momentem, w którym te dwa czynniki można obserwować oddzielnie. Zmienia się otoczenie, natomiast nasze preferencje i styl życia pozostają początkowo takie same.
Projekt U-MOVE wykorzysta anonimowe, długoterminowe dane z telefonów komórkowych, aby przeanalizować, jak mieszkańcy odbudowują swoje codzienne trasy po zmianie miejsca zamieszkania. Badacze sprawdzą, jak szybko powstają nowe rutyny, które miejsca stają się elementem codziennego życia oraz w jaki sposób przeprowadzka wpływa na kontakty społeczne. Analiza pozwoli również ocenić, czy nowe otoczenie sprzyja większej integracji z różnymi grupami mieszkańców, czy przeciwnie – prowadzi do izolacji.
– Projekt wykorzystuje moment przeprowadzki, kiedy zmienia się całe otoczenie, ale nasze nawyki, styl życia i preferencje pozostają w dużej mierze takie same. Dzięki temu możemy obserwować, jak ludzie „uczą się” swojego nowego miasta i które elementy mobilności najsilniej reagują na zmianę otoczenia – wyjaśnia dr Kamil Smolak.
Efektem projektu będzie nowy model opisujący proces adaptacji mieszkańców do zmian w przestrzeni miejskiej. Pozwoli on symulować, jak decyzje dotyczące rozwoju transportu publicznego, nowych osiedli czy innych inwestycji wpływają na mobilność i relacje społeczne w dłuższej perspektywie. Wyniki badań mogą stać się cennym narzędziem dla urbanistów, samorządów i planistów, wspierając projektowanie miast bardziej przyjaznych, dostępnych i sprzyjających integracji społecznej.
Na ten cel Narodowe Centrum Nauki przyznało grant w wysokości 922 320 zł.
